W tym roku kontynuujemy nasz projekt badawaczy pt. OTUL SIĘ TRADYCJĄ.
- 2025 – Rok Polskich Rękawic i Rękawiczek
- 2026 – Rok Polskich Swetrów
Mamy nadzieję, że kolejne lata będą konsekwentną kontynuacją naszych działań i że mimo obecnego braku opracowań poświęconych polskiemu dziewiarstwu, w szczególności dziewiarstwu ręcznemu, dzięki wspólnej i systematycznej pracy uda się ten stan w niedalekiej przyszłości zmienić.
Po roku intensywnych badań nad polskimi rękawicami i rękawiczkami dzianymi wiemy już jedno: polskie dziewiarstwo ręczne kryje w sobie znacznie więcej historii, znaczeń i emocji, niż dotąd przypuszczaliśmy. Hasłem przewodnim projektu jest „Otul się tradycją” — bo dzianina, podobnie jak tradycja, to coś, co otula, ogrzewa, daje poczucie ciągłości i bezpieczeństwa, a jednocześnie niesie w sobie pamięć.
Czy istnieje „polski sweter”?
To punkt wyjścia do naszych całorocznych badań. Nie szukamy jednej, prostej odpowiedzi ani jednego wzorca. Interesuje nas proces: to, czy i w jaki sposób swetry powstawały, kto je dziergał, z jakich materiałów, w jakich warunkach i z myślą o jakich użytkownikach.
Zadajemy również pytanie, czy możliwe jest mówienie o polskim swetrze regionalnym, a także — szerzej — o polskim swetrze jako kategorii ogólnej.
Sweter w polskim kontekście przez dekady funkcjonował jako przedmiot codzienny — często roboczy, np. bacowski, czasem po prostu szkolny, wojskowy, harcerski, turystyczny, w końcu domowy lub artystyczny. Rzadko jednak trafiał do muzeów, jeszcze rzadziej do opracowań naukowych. A przecież był takim samym nośnikiem historii codzienności jak haftowany obrus, tkana narzuta, gobelin na ścianie, strój ludowy czy wieczorowa suknia — przedmioty, których w muzealnych zbiorach nie brakuje.
Sweter jako świadek historii
Będziemy przyglądać się swetrom:
- dzianym ręcznie i maszynowo, czasem przemysłowo,
- wiejskim i miejskim,
- przedwojennym, powojennym, peerelowskim i współczesnym,
- inspirowanym folklorem i zupełnie od niego niezależnym.
Interesuje nas zarówno wzornictwo i technika, jak i społeczne znaczenie swetra: jego związek z niedoborem, zaradnością, pracą kobiet, domową ekonomią i potrzebą ciepła — dosłownego i symbolicznego.
Równie istotne jest dla nas współczesne dziewiarstwo: tworzenie swetrów jako pasja, forma świadomego powrotu do rzemiosła, przestrzeń indywidualnej ekspresji oraz dialogu z tradycją.
Badania tworzymy wspólnie
Rok Polskich Swetrów jest projektem otwartym.
Zapraszamy do współtworzenia go wszystkich, którzy chcą do niego coś wnieść.
Szukamy tych, którzy:
- posiadają w domach stare swetry,
- przechowują rodzinne fotografie, na których swetry zostały uwiecznione,
- pamiętają, kto i dlaczego je dziergał,
- posiadają wzory, zeszyty, instrukcje,
- chcą podzielić się wspomnieniami.
To właśnie prywatne archiwa, relacje ustne i domowe historie są najcenniejsze.
Zapraszamy naukowcow, studentów, muzealników i projektantów, których praca, wiedza i doświadczenie są dla nas bezcenne.
Zapraszamy polską społeczność dziewiarską do refleksji nad ideą tworzenia polskich swetrów w oparciu o rodzime tradycje, inspirowanych bogatym i różnorodnym polskim wzornictwem tekstylnym oraz dziedzictwem kulturowym.
Przeszukujemy źródła etnograficzne, publikacje, czasopisma
Nie po to, by zamknąć przeszłość w gablocie.
Wracamy do niej, by sprawdzić, czy może inspirować współczesność — projektantów, dziewiarzy, badaczy i wszystkich, którzy dziś na nowo odkrywają wartość rzeczy trwałych, robionych z namysłem i znaczeniem.
Stawiamy na współczesnosć opartą o historię
Jedno jest pewne — współczesny polski sweter tworzony ręcznie nie rodzi się już z konieczności ani z braku. Powstaje z wyboru. Z potrzeby spowolnienia, uważności i powrotu do rzeczy, które mają sens. Jest odpowiedzią na przesyt masowej produkcji i jednorazowej mody, a zarazem świadomym gestem sprzeciwu wobec anonimowości przedmiotów.
Ręcznie dziany sweter wpisuje się dziś w nurt mody odpowiedzialnej: trwałej, lokalnej i etycznej. To wybór jakości zamiast ilości, czasu zamiast pośpiechu, relacji zamiast bezimiennego łańcucha produkcji. Każdy sweter jest unikatowy — nosi ślad rąk, decyzji, emocji i intencji osoby, która go stworzyła. Współczesne dziewiarstwo nie odrzuca tradycji, lecz nadaje jej nowe znaczenie, czyniąc z niej żywe narzędzie świadomego tworzenia i osobistej ekspresji.