Kopytka, kopyca, pończochy i onuce – Beskid Żywiecki

(w edycji)

Beskid Żywiecki to pasmo górskie w Karpatach, położone na granicy Polski i Słowacji. Należy do Zewnętrznych Karpat Zachodnich, a w ich ramach do Beskidów Zachodnich, gdzie stanowi najwyższą część, co sprawia, że bywa nazywany Beskidem Wysokim. Jest drugim co do wysokości pasmem górskim w Polsce (po Tatrach).

Etnograficznie Beskid Żywiecki leży na pograniczu trzech regionów kulturowych: Żywiecczyzny, Kysuc i Orawy. Na północnym zachodzie graniczy ze Śląskiem Cieszyńskim, a na południowym wschodzie przylega do Podhala. Przez region przebiega dzisiejsza granica polsko-słowacka, która dawniej stanowiła granicę polsko-węgierską, a niedaleko znajduje się także granica czeska. Takie strategiczne położenie sprzyjało krzyżowaniu się wpływów kulturowych, co wzbogaciło tradycje i dziedzictwo regionu.

Kultura górali Beskidu Żywieckiego obfituje w tradycje związane z rękodziełem i wyrobami odzieżowymi, które odgrywały istotną rolę w codziennym życiu. W surowym, górskim klimacie kluczowe były dziane elementy garderoby chroniące przed zimnem, takie jak skarpety, zwane w tym regionie kopycami lub kopytkami, pończochy i onuce, czyli proste tkaniny owijane wokół nóg. Nogawiczki, ocieplacze na nogi dziergane z lokalnej wełny, były dowodem na praktyczność i pomysłowość lokalnej społeczności, która potrafiła tworzyć funkcjonalne i ciepłe ubrania z dostępnych materiałów.

Jednym z najstarszych pisanych źródeł, w którym znajdujemy informacje o pończochach noszonych przez żywieckich górali jest wydana w 1851 roku praca pt. „Górale beskidowi zachodniego pasma Karpat: rys etnograficzny zwyczajów i obyczajów włościan okolic Żywca” (LINK), autorstwa Ludwika Delaveaux. Do dziś to unikatowe opracowanie jest podstawowym źródłem wiedzy o XIX-wiecznych warunkach życia, pracy, ubiorze, mowie, obyczajach i zwyczajach mieszkańców Żywiecczyzny. Maleńki tylko fragment wspomina o „pończochach białych z czerwonym klinikiem„:

Współczesne źródło to przewodnik po Beskidzie Żywieckim: „Beskid Żywiecki: przewodnik” autorstwa Stanisława Figla, Piotra Krzywdy i Urszuli Janickiej-Krzywdy (LINK):

Na stronie internetowej dot. rękodzieła z Koniakowa znajdujemy współcześnie wykonane kopytka (LINK):

ETNOZAGRODA LINK

„Do kierpców ubierano wełniane skarpety, robione na drutach, zwane kopytkami, które kobiety zdobiły u góry kolorowymi paskami.”

Zostaw odpowiedź