oprac. Anna Bednarz, aktualizacja 27/08/2025
Bardzo dziękuję Łucji Stachurskiej i Marii Szkop za pomoc w uzupełnianiu listy polskich publikacji dziewiarskich. Publikacje zaprezentowane w filmie zostaną dodane do naszej Biblioteki.
Zaproszenie na heheszki
Łucja Stachurska (znana szerzej jako Lusia z profilu instagramowego @lusia.knits) w inspirującej rozmowie z Marią Szkop (@madame_zrob_to_sam) prezentują swoje bogate kolekcje książek poświęconych dziewiarstwu. Zbiory te obejmują zarówno współczesne publikacje, jak i archiwalne, trudno dostępne już dziś wydania, które z perspektywy badań nad historią rękodzieła stanowią źródła o szczególnej wartości.
Wśród nich znajdują się unikatowe egzemplarze, dokumentujące różnorodność technik, projektów i wzorów powstających w minionych dekadach. Tego rodzaju publikacje nie tylko ilustrują ewolucję praktyk dziewiarskich w Polsce, lecz stanowią także cenne świadectwo kultury materialnej i społecznej, w której dzierganie zajmowało istotne miejsce. Ich ponowne odkrywanie i popularyzacja to wyjątkowa gratka zarówno dla pasjonatów dziewiarstwa, jak i dla osób zainteresowanych historią rzemiosła oraz wzornictwem użytkowym.
Encyklopedia prac kobiecych
Na szczególną uwagę w kolekcji Marii Szkop zasługuje najstarszy eksponat – francuskojęzyczne wydanie Encyklopedii robótek kobiecych autorstwa Thérèse de Dillmont. Ponad 600-stronicowe dzieło zostało opublikowane po raz pierwszy w 1886 roku przez firmę Dollfus, Mieg et Companie (D.M.C.) w Miluzie – mieście znajdującym się wówczas w granicach Cesarstwa Niemieckiego, a obecnie należącym do Francji.
Encyklopedia prac kobiecych (org. The Encyclopédie des Ouvrages de Dames) to jedno z najsłynniejszych XIX-wiecznych europejskich kompendiów poświęconych dekoracyjnym technikom rękodzielniczym. Publikacja zawiera liczne ilustracje czarno-białe, a w późniejszych edycjach także barwne tablice. Obejmuje szeroki zakres tematów związanych z rękodziełem: haft na kanwie, szydełkowanie, haft dekoracyjny, haft złotą nicią, dziewiarstwo, koronkarstwo, makramę, cerowanie, siatkarstwo, szycie proste, mereżki, frywolitki, haft biały i wiele innych technik. Encyklopedia w krótkim czasie została przetłumaczona na co najmniej piętnaście języków i do dziś pozostaje dostępna i chętnie używana zarówno w formie drukowanej, jak i cyfrowej.
Thérèse de Dillmont (1846-1890) była austriacką hafciarką i jedną z najsłynniejszych postaci w historii sztuki haftu. Pochodziła z rodziny arystokratycznej i już jako młoda kobieta wykazywała niezwykły talent artystyczny. W 1864 r. rozpoczęła naukę w Wiedeńskiej Akademii Haftu, gdzie szybko zyskała uznanie jako wyjątkowo utalentowana studentka.
(zdj. https://www.librarything.com/author/dillmonttheresede)
Po ukończeniu studiów, wraz z siostrą otworzyła własną pracownię hafciarską, prowadząc jednocześnie zajęcia dla uczennic. Przełom w jej karierze nastąpił podczas podróży do Paryża na Wystawę Światową w 1880 r., gdzie poznała Jeana Dollfus-Miega, właściciela firmy D.M.C. Zafascynowany jej pomysłami, zaprosił ją do współpracy i przekonał do przeprowadzki do Dornach pod Miluzą (Francja), gdzie artystka otworzyła warsztat oraz szkołę haftu. W 1884 r. podpisała umowę z D.M.C., w której znalazła się niezwykła klauzula zakazująca jej zawarcia małżeństwa w czasie współpracy z firmą – najprawdopodobniej po to, aby nazwisko Dillmont pozostało na zawsze związane z marką lub by małżeństwo i wychowywanie dzieci nie odciągały jej od pracy.
Współpraca z D.M.C. przyniosła imponujące efekty. Dillmont opublikowała szereg książek poświęconych sztuce haftu, z których największy rozgłos zdobyła Encyklopedia robótek kobiecych. Dzięki swoim badaniom zgromadziła tysiące przykładów haftów ludowych, tkanin i motywów etnicznych z całego świata, które stały się bezcennym źródłem inspiracji dla niej oraz jej uczennic. W 1889 r. wyszła za mąż za biznesmena Josepha Friedricha Scheuermanna, co oznaczało zakończenie jej współpracy z D.M,C. Niestety, ich wspólne życie trwało bardzo krótko – Thérèse de Dillmont zmarła 22/05/1890 r. w Baden-Baden na skutek epidemii grypy, zaledwie cztery miesiące po ślubie.
Przedsiębiorstwo Dollfus, Mieg et Companie – dziś znane na całym świecie jako D.M.C. – odznaczało się wdrażaniem nowatorskich rozwiązań technologicznych, w tym procesu merceryzacji bawełny. Istotnym impulsem dla rozwoju działalności edytorskiej firmy była współpraca z Thérèse de Dillmont, której opracowania szybko zyskały międzynarodowe uznanie. Publikacje wydawane przez DMC pod jej nazwiskiem wyróżniały się na tle wcześniejszych kompendiów przejrzystą strukturą, precyzyjnymi instrukcjami oraz bogatym materiałem ilustracyjnym, co znacząco przyczyniło się do ich popularności. Założona przez Dillmont szkoła tekstylna w Dornach koło Miluzy stanowiła centrum dydaktyczne i artystyczne, jednak działalność hafciarki nie ograniczała się do tego miejsca. Prowadziła ona bowiem intensywną działalność handlową i edukacyjną, otwierając własne sklepy w kluczowych ośrodkach europejskich, takich jak Wiedeń, Londyn, Paryż czy Berlin.
Uwaga: Encyklopedia prac kobiecych dostępna jest w domenie publicznej – LINK.
źr. Encyclopédie des ouvrages de dames
Kilka słów od autorki vloga – Łucji Stachurskiej:
„Z Marysią dużo się śmiejemy, sprzeczamy o pigmenty i poruszamy ogrom tematów. Starałyśmy się, żeby to był odcinek o książkach vintage, ale jak to z Marysią nasza rozmowa popłynęła w bardzo różnych kierunkach. Poruszamy między innymi temat dzielenia się wzorami i tu chciałabym, żeby to mocno wybrzmiało:
Wspierajmy projektantów kupując ich wzory. Każdy projektant to nie jest jakaś duża firma, tylko najczęściej pojedyncza działalność, a wręcz osoba, która chce rozwijać pasję lub wspierać domowy budżet. Nawet „Petit Knit” nie jest Jeffem Bezos’em.”
Publikacje zaprezentowane w filmie:
zdj. Maria Szkop
