Magdalena Przymorska-Sztuczka
Rękawiczki z badań archeologicznych w kryptach kościoła pw. Imienia NMP w Szczuczynie, województwo podlaskie
źródło: „Studia Łomżyńskie”, 24, 2013, s. [211]-219
fragm.:
Jak dotąd wszystkie rękawiczki pochodzące z badań archeologicznych przeprowadzonych w kryptach to egzemplarze pięciopalczaste wykonane z jedwabiu. Takie rękawiczki wykonane z przędzy jedwabnej, datowane na XVIII w., o długości 47 cm, a więc sięgające łokcia, wydobyto z krypty kościoła WNMP w Toruniu (Grupa 2005: 66). Kolejne, również wykonane z jedwabnej przędzy, wydobyto z krypty kościoła pw. Św. Mikołaja w Gdańsku. Te z kolei sięgały tylko nadgarstka, zakrywały samą dłoń (Drążkowa 2008: 208). Trzy rękawiczki, z przełomu XVIII i XIX w., odkryto podczas badań krypt kościołów pw. Św. Marii Magdaleny i Św.Stanisława Biskupa w Poznaniu. Znane są również dwie pary rękawic liturgicznych, w które wyposażono zmarłych biskupów. Byli to Jan Gniński, pochowany w 1636 r. w krypcie pw. Narodzenia NMP w Lubiniu i Michał de la Mars, pochowany w kościele pw. Św. Jana w Lublinie (A. Drążkowska 2008: 209). Obie pary były pięciopalczaste i wykonane z jedwabnej dzianiny. W zbiorach muzealnych najwięcej zachowało się właśnie rękawic liturgicznych (Turnau 1979: 160). Warto również wspomnieć o innych znaleziskach rękawic z terenu Polski, niepochodzących z badań archeologicznych w kryptach. Najstarsze egzemplarze rękawic skórzanych odkryto podczas badań archeologicznych na Starym Mieście we Wrocławiu. Datowane są na XI w. (Turnau 1983: 25). W Warszawie znaleziono rękawicę skórzaną datowaną na wiek XIV. Są to egzemplarze z jednym palcem. Wykrawano je z jednego kawałka skóry, kciuk skrojony był oddzielnie i doszyty (Samsonowicz 1982: 99). Podobne rękawice odkryto także w Inowrocławiu, Gdańsku, Kaliszu i Sandomierzu. Fragment jednopalczastej wełnianej rękawicy wykonany metodą igłową odkryto podczas badań przy ul. Panieńskiej 3a w Gdańsku. Datowany jest na XV w. (Grupa 2012a: 173). Z tych samych badań pochodzi fragment pięciopalczastej rękawicy, zdobionej powyżej palców motywem szachownicy, wykonanej z wełnianej dzianiny. Fragment ten datowany jest na początek
xv w. (Grupa 2012a: 177). Wyżej wymienione przykłady rękawic, pochodzące
z badań archeologicznych poza kryptami, służyły do ochrony przed zimnem lub
używane były przy pracach fizycznych. Nie były wyznacznikiem wysokiego statusu
społecznego, gdyż nie wykonano ich z luksusowych materiałów.(…)
Rękawice tekstylne wykonywano najczęściej z przędzy wełnianej, jedwabnej, rzadziej lnianej. Dziewiarstwo jest techniką pozwalającą wytwarzać rzędy elastycznych oczek za pomocą dwóch lub więcej drutów bądź za pomocą maszyny. Najszerzej stosowanym ściegiem był ścieg prosty – pończoszniczy. Wyroby dziane na dwóch drutach wymagały wymodelowania odpowiednich części, a następnie ich zszycia, natomiast dzianie na pięciu drutach nie wymagało zszywania – wyroby modelowano od razu na drutach (Turnau 1979: 122). Maszynę dziewiarską wynalazł w 1589 roku angielski pastor Wiliam Lee (szerzej o konstrukcji maszyny dziewiarskiej i technice wykonania u I. Turnau 179: 122). W początkowym okresie wdrażania tego wynalazku wyroby ręcznie dziane nadal uważano za doskonalsze, tym samym były droższe od tych produkowanych maszynowo (Turnau 1979: 62). Usprawnienia techniczne wprowadzone w ciągu dwóch stuleci od wynalezienia prostej falowarki przez Lee, doprowadziły do stworzenia różnych typów maszyn doprodukcji wyrobów o określonych formach, a także do wynalezienia w końcu XVIII wieku okrągłej maszyny dziewiarskiej. W 1781 roku John Morris opatentował ulepszenie ułatwiające produkcję dzianin ażurowych i siatkowych (Turnau 1979: l33).