oprac. Anna Bednarz
Motyw gwiazdy w Polskiej Kolekcji Wzorów
„Według dawnych wierzeń ludowych każdy człowiek rodzi się ze swoją własną gwiazdą, zawieszoną przez Opatrzność wysoko na niebie” – Oskar Kolberg, 1883 (Lud: Lubelskie)1.
Gwiazdy towarzyszą nam przez całe życie, będąc znakiem losu, pamięci i porządku świata. We wzornictwie ludowym motyw gwiazdy przeniesiony został do tekstyliów jako rytmiczny, powtarzalny wzór – bliski, codzienny (żeby nie napisać conocny), a zarazem symboliczny.
Współczesne wyroby dziane ozdobione gwiazdkami mogą stać się nie tylko ubiorem, ochroną przed zimnem, lecz także symbolem więzi między ziemią a niebem i nawiązaniem do ludowych tradycji.
Geometria gwiazdy
Gwiazda jest wzorem geometrycznym, który występuje w wielu kulturach na całym świecie i ma różne znaczenia:
- W kulturze słowiańskiej i ludowej – Gdy człowiek się rodzi na niebie pojawia się nowa gwiazda, a gdy umiera jego gwiazda spada. Motyw gwiazdy pojawia się w haftach, tkactwie i zdobieniach ceramiki jako symbol ochrony, harmonii i równowagi. Często był używany w tradycyjnych wzorach polskich, białoruskich, ukraińskich i rosyjskich.
- W tradycji chrześcijańskiej – Gwiazda betlejemska odgrywa ciągle kluczową rolę w dekoracjach bożonarodzeniowych, będąc symbolem gwiazdy, która według tradycji chrześcijańskiej prowadziła Trzech Króli do Betlejem. To tłumaczy popularność gwiazdy jako motywu świątecznego.
- W islamie – gwiazda ośmioramienna często występuje w sztuce islamskiej jako motyw dekoracyjny, np. w arabesce i mozaikach.
- W ezoteryce i okultyzmie – oktagram może symbolizować pełnię, kosmiczną równowagę lub osiem kierunków świata
- W Norwegii i krajach nordyckich – stał się charakterystycznym elementem wzorów dziewiarskich i hafciarskich, jednak jego korzenie sięgają znacznie dalej niż Skandynawia.
- W Egipcie – fragment tkaniny pokazanej na zdjęciu poniżej ma około 1000 lat i pochodzi z Egiptu. Według badaczy głównym motywem tego egipskiego haftu jest róża liściasta. Podobne wzornictwo można zaobserwować w tradycyjnej sztuce ludowej wielu krajów Europy.
- Oktagram to uniwersalny symbol, który przez wieki funkcjonował w różnych kulturach i był stosowany w sztuce, religii oraz rzemiośle. Łatwo go narysować dzieląc okrąg na 8 równych części. W sztuce ludowej taki podział kojarzy się z kołem, np. od wozu lub od kołowrotka – nietrudno z niego wyprowadzić motyw gwiazdy.
Przypisy:
Linki: