oprac. Anna Bednarz
tłumacz. za Knitting History Forum Conference Report 2026 publ. 28/02/2026,
aut. Irene Waggener, niezależna badaczka, autorka Keepers of the Sheep: Knitting in Morocco’s High Atlas and Beyond
Raport z konferencji Knitting History Forum 2026
Coroczna konferencja Knitting History Forum w 2026 roku odbyła się online za pośrednictwem Zooma w sobotę 7 lutego 2026 r. w godzinach 11:15–17:30 (GMT). Tegoroczna konferencja była całkowicie wyprzedana. W trakcie wydarzenia liczba uczestników online wahała się między 235 a 285 osobami, a wielu kolejnych miało obejrzeć nagrania udostępnione następnego dnia.
Widzowie dołączyli z całego świata, m.in. z Australii, Belgii, Kanady, Czech, Danii, Estonii, Wysp Owczych, Francji, Niemiec, Węgier, Irlandii, Włoch, Japonii, Maroka, Niderlandów, Norwegii, Polski, Portugalii, Słowacji, Hiszpanii, Szwecji, Wielkiej Brytanii oraz Stanów Zjednoczonych. Wielu uczestników wykonywało w trakcie oglądania własne projekty rękodzielnicze związane z tekstyliami. Czat był bardzo aktywny przez cały czas trwania programu – pojawiały się zarówno pytania, jak i komentarze dotyczące prezentacji. Uczestnicy dzielili się także różnymi materiałami i nawiązywali kontakty, aby kontynuować rozmowy po zakończeniu wydarzenia.
Sandy Black otworzyła konferencję, serdecznie witając gości i prelegentów. Zwróciła uwagę, że na konferencję przygotowano 500 biletów i wszystkie zostały wykorzystane, co – jej zdaniem – świadczy o zmieniającym się podejściu do dziergania oraz historii dziergania jako tematów akademickich. Sandy ogłosiła również, że na stronie Knitting History Forum (KHF) dostępny jest nowy formularz zgłoszeniowy dla prelegentów i zachęciła do przesyłania propozycji wystąpień na przyszłoroczną konferencję. Podkreśliła, że KHF przyjmuje prezentacje dotyczące różnych zagadnień związanych z dzierganiem i ceni różnorodność tematów.
Prezentację „Shetlandzkie delikatne koronki na drutach: przegląd historii i wzornictwa” przedstawiła Carol Christiansen, kuratorka zbiorów w Shetland Museum and Archives w Szkocji. Wystąpienie dotyczyło początków oraz mechanizmów handlu shetlandzką koronką na drutach, a także materiałów i umiejętności potrzebnych do jej rozwoju. Carol rozpoczęła od krótkiego przedstawienia muzeum w Lerwick, a następnie skupiła się na bogatej kolekcji koronek. Omówiła historię produkcji koronek na Szetlandach w szerszym kontekście ekonomii, przemysłu, transportu i mody. Podkreśliła, że przygotowanie i przędzenie bardzo cienkiej przędzy z wełny shetlandzkiej było kluczowe dla powodzenia projektu i wykonania wyrobu. Co więcej, wykonanie jednego koronkowego szala wymagało pracy kilku rzemieślników specjalizujących się w różnych etapach – produkcji przędzy, projektowaniu oraz dzierganiu. W prezentacji znalazła się również analiza trzech części szala shetlandzkiego oraz omówienie, w jaki sposób i dlaczego motywy oraz techniki koronkowe zaczęto stosować także w tunikach i bluzkach.
Prezentację „Rozwój okrągłych drutów do dziergania w XX wieku” przedstawiła Susan Webster, kolekcjonerka i badaczka narzędzi dziewiarskich z Australii. Wystąpienie dotyczyło początków wczesnych drutów okrągłych w Wielkiej Brytanii i USA: z jakich materiałów były wykonane oraz w jaki sposób je pakowano i sprzedawano. Badania Susan opierają się na jej obszernej kolekcji drutów zdobytych w sklepach z używanymi rzeczami i na platformach e-commerce. Stworzyła ona bazę danych zawierającą ponad 1000 nazw marek i producentów drutów dziewiarskich, którą udostępnia na swojej stronie internetowej. Co istotne, w jej kolekcji zachowały się także oryginalne opakowania drutów. Dzięki nim można prześledzić zmiany w patentach, rozmiarach drutów, modzie, marketingu oraz zachowaniach konsumentów. Na zakończenie Susan zaapelowała o informacje dotyczące okrągłych drutów wykonanych z naturalnych materiałów, takich jak fiszbin czy kość wielorybia, które mogły być używane jeszcze w XIX wieku.
Prezentację „Dzierganie Fair Isle: mity i początki” przedstawiła Helen Wyld, starsza kuratorka historycznych tekstyliów w National Museums Scotland. Wystąpienie analizowało mity i wyobrażenia dotyczące dziergania Fair Isle w zestawieniu z rzeczywistym rozwojem tej techniki na podstawie dostępnych dowodów. Helen rozpoczęła od przedstawienia obaw i sprzeciwów dziergaczy z Fair Isle wobec sposobu przedstawienia ich tradycji w popularnym brytyjskim programie telewizyjnym Game of Wool. Następnie zaproponowała definicję dziergania Fair Isle, koncentrującą się na umiejętnościach, surowcach i miejscu pochodzenia. Dalej przeanalizowała dostępne dowody na istnienie tej techniki w XIX wieku. Mało zbadane eksponaty w National Museums Scotland są szczególnie ważne dla badaczy, ponieważ należą do nielicznych przykładów dziergania Fair Isle z pewną datacją. Dodatkowych informacji dostarczają archiwa, zwłaszcza dotyczące prezentowania dziergaczy z Fair Isle na XIX-wiecznych wystawach rzemiosła oraz przekazywania wyrobów wpływowym osobom. Helen podkreśliła, że historia dziergania Fair Isle powinna opierać się na dostępnych dowodach, a nie na popularnych opowieściach pozbawionych potwierdzenia, takich jak legenda o XVI-wiecznej hiszpańskiej Armadzie, która miała „przynieść” dzierganie na wyspę.
Przerwa na poczęstunek odbyła się w godzinach 13:15–14:30 (GMT). W tym czasie uczestnicy mogli korzystać z pokojów dyskusyjnych (breakout rooms) od 13:45 do 14:20. Podzielono je na kategorie: „pokaż i podziel się”, „poznaj nowych znajomych”, „spotkaj się ze starymi znajomymi” oraz „otwarte rozmowy”. W niektórych pokojach było nawet do 20 uczestników. Rozmowy były bardzo żywe i dawały okazję do zobaczenia się oraz swobodnej wymiany zdań w mniej formalnej atmosferze.
Prezentację „Od owiec z Szetlandów do amerykańskich dziewiarzy: historia wełny shetlandzkiej w ręcznym dzierganiu w Stanach Zjednoczonych w latach 1848–1990” przedstawiła Nora Howley – badaczka i edukatorka dziewiarstwa oraz założycielka Knitting Tales w USA. Wystąpienie podkreślało ważną rolę przemysłu wełnianego w określaniu i promowaniu wykorzystania wełny shetlandzkiej w USA. Nora rozpoczęła od XIX wieku, kiedy National Association of Wool Manufacturers dążyło do zrzeszenia wszystkich sektorów przemysłu wełnianego w Stanach Zjednoczonych. Według tej organizacji wełna owiec shetlandzkich najlepiej nadawała się do produkcji tkanin, a nie dywanów. W drugiej połowie XIX wieku dzierganie stało się bardziej zajęciem rekreacyjnym, a firmy produkujące włóczki oraz magazyny dla kobiet publikowały wzory wykorzystujące wełnę shetlandzką. Trend ten utrzymywał się w XX wieku, szczególnie po II wojnie światowej, kiedy amerykańskie firmy zaczęły wykorzystywać w marketingu wyobrażenia Szkocji do promowania włóczek shetlandzkich i wzorów. Na koniec Nora wspomniała o roli Elizabeth Zimmermann w popularyzacji wełny shetlandzkiej i dziergania w USA dzięki importowi tej wełny oraz wzorowi swetra Fair Isle dzierganego na okrągło.
Prezentację „Wielowątkowa historia ręcznego dziergania w Appalachach” przedstawiła Emily Hilliard, folklorystka z Berea College w Kentucky (USA). Wystąpienie analizowało dostępne dowody dotyczące ręcznego dziergania w regionie Appalachów oraz pytanie o istnienie odrębnej tradycji dziewiarskiej. Emily przedstawiła swoje trwające badania mające na celu zidentyfikowanie lokalnej tradycji dziewiarskiej w Appalachach. Zwróciła uwagę, że pierwsi europejscy osadnicy przynieśli ze sobą własne tradycje dziewiarskie, które następnie przeniknęły do społeczności zniewolonych Afrykanów oraz rdzennych Amerykanów mieszkających w tym regionie. Choć informacje o tych wczesnych tradycjach są skąpe, więcej dowodów dostarcza historia niewielkich regionalnych gospodarstw zajmujących się hodowlą owiec i produkcją wełny. Emily korzysta z archiwów, muzeów, ankiet wśród współczesnych dziewiarzy oraz wywiadów z hodowcami owiec i producentami włóczek. Analizuje techniki, style, wzory, produkty oraz wpływ wymiany międzykulturowej. Dodatkowych informacji dostarczają listy z czasów wojny secesyjnej, programy edukacyjne, targi krajowe oraz dzianiny z przełomu XIX i XX wieku. Emily nie zidentyfikowała jeszcze specyficznego stylu dziergania dla Appalachów, jednak jej badania pokazują, że dzierganie było tam ważną praktyką kulturową i podkreślają istotny wkład kobiet poprzez ich umiejętności i wiedzę dziewiarską.
Prezentację „Łączenie fragmentów: części dzianych pończoch z wraku szwedzkiego okrętu Vasa z 1628 roku” przedstawiła Josefin Lindegren, historyczka sztuki i ubioru pracująca w muzeum Skansen w Sztokholmie. Wystąpienie dotyczyło fragmentów dzianej skarpety znalezionej w bucie na rufie okrętu Vasa, który zatonął niedaleko portu w Sztokholmie na początku XVII wieku. Josefin rozpoczęła od przedstawienia historii wraku, wydobytego w 1961 roku. Na pokładzie znaleziono około 12 000 fragmentów tekstyliów i skóry – od całych ubrań po niewielkie skrawki. Znaleziska są szczególnie cenne, ponieważ załoga nie miała jednolitych mundurów, co daje unikatowy wgląd w codzienny ubiór zwykłych ludzi pracy. Josefin skupiła się na zmineralizowanych i skorodowanych fragmentach skarpety w bucie należącym do chłopca w wieku około 14–17 lat. Znalezisko zawiera także ślady tkanych łatek. Analiza pozwoliła wykryć miejsca zmniejszeń oczek oraz kształt litery V, który mógł odpowiadać palcom lub pięcie skarpety. Dzięki eksperymentalnemu dzierganiu badaczka próbuje zrozumieć konstrukcję skarpety oraz odtworzyć doświadczenie jej wykonywania, aby lepiej poznać osobę, która ją zrobiła.
Prezentację „Niedostarczony sweter: 200-letnia dziewiarska kapsuła czasu” przygotował zespół czterech badaczy: Amanda Bevan (National Archives, UK), Sarah Noble (National Archives, UK), Margretha Nónklett (Muzeum Narodowe Wysp Owczych) oraz Noomi í Dali (Uniwersytet Wysp Owczych). Wystąpienie przedstawiało historię swetra z początku XIX wieku z Tórshavn, analizowaną z perspektywy historycznej, archiwalnej, rzemieślniczej i naukowej. Amanda zaprezentowała skrzynkę z prywatnymi listami i paczkami zawierającą czerwony dziany sweter oraz cztery pary pończoch w doskonałym stanie, badane w ramach projektu Prize Papers. Przedmioty znajdowały się na statku Anna Maria płynącym z Wysp Owczych do Danii w 1807 roku. Statek został przejęty przez brytyjską marynarkę, a jego zawartość trafiła do brytyjskiego National Archives. Sarah Noble omówiła analizę naukową swetra przy użyciu technik MSI, FORS i FTIR. Badania wykazały, że sweter wykonano z wełny barwionej marzanną i indygo oraz z niebarwionej bawełny. W imieniu Margrethy przedstawiono informacje z listu dołączonego do przesyłki. Sweter był prezentem i w języku duńskim określono go jako „nocną kurtkę” – dopasowany sweter noszony przez rzemieślników i chłopów. Noomi í Dali omówiła konstrukcję swetra, porównując go z innymi swetrami z Wysp Owczych, które dziś stanowią część stroju narodowego. Zwróciła uwagę m.in. na kierunek skrętu i łączenia przędzy, drobną gęstość dzianiny, połączenie dziergania na płasko i w okręgu oraz sposób wykonania – od dołu dla korpusu i od góry dla rękawów. Na koniec wspomniała o wpływie tego odkrycia na współczesny strój narodowy Wysp Owczych.
Jane Malcolm-Davies zakończyła konferencję, dziękując prelegentom, publiczności i organizatorom. Przypomniała o możliwości zgłaszania propozycji wystąpień na konferencję Knitting History Forum 2027 poprzez formularz na stronie internetowej. Zaznaczyła, że choć tegoroczna konferencja sprawiała wrażenie tematycznie spójnej, nie było to zamierzone – mile widziane są prezentacje dotyczące wszystkich regionów i tematów związanych z dzierganiem. Uczestnicy, którzy chcą wrócić do informacji udostępnionych na czacie (w tym licznych linków i wskazówek), mogą je przejrzeć przy oglądaniu nagrań z wydarzenia. Na zakończenie Jane podkreśliła, że liczba uczestników, różnorodność prezentacji oraz rosnąca liczba badań naukowych poświęconych dzierganiu pokazują, jak rośnie znaczenie tej dziedziny jako tematu akademickiego. Jej ostatni apel brzmiał: kontynuujcie badania i przesyłajcie propozycje do zespołu KHF.
Irene Waggener, niezależna badaczka i autorka książki Keepers of the Sheep: Knitting in Morocco’s High Atlas and Beyond.